"Hani siz, "Ey Mûsâ! Biz Allah'ı açıktan açığa görmedikçe sana asla inanmayız" demiştiniz. Bunun üzerine siz bakıp dururken sizi yıldırım çarpmıştı.
Sonra, şükredesiniz diye ölümünüzün ardından sizi tekrar dirilttik. "Bakara/55-56
İnsan zihni tarih boyunca aynı soruyu farklı kelimelerle tekrar etmiştir: “Eğer gerçekten bir yaratıcı varsa, neden kendisini açıkça göstermiyor?” Bu soru yeni değildir; modern çağın ürünü de değildir. Verdiğin ayetlerde anlatıldığı gibi, Mûsâ’ın kavmi de benzer bir talepte bulunmuş, “Allah’ı açıkça görmedikçe inanmayız” diyerek imanı duyusal bir şarta bağlamıştır. Bunun üzerine gelen ilahi uyarı — yıldırım ve ardından diriltilme — aslında insanın epistemolojik sınırlarını ve kalbin imtihanını gösterir. Çünkü mesele görmek değildir; mesele anlamaktır. Göz görmek için vardır ama hakikati kavramak kalbin işidir. Bu ayetler, insanın sadece dış dünyayı değil, kendi iç dünyasını da sorgulaması için güçlü bir çağrıdır. Kur'an-ı Kerim bu kıssayı anlatırken yalnızca geçmişte yaşanmış bir olayı nakletmez; insanın her çağda tekrar eden zihinsel ve ruhsal tutumunu ortaya koyar.
İnsanın “görmeden inanmam” demesi, aslında derin bir güven krizinin ifadesidir. Bu tavır çoğu zaman akılcılık gibi görünür; fakat çoğu zaman kalbin direncidir. Çünkü insan yalnızca delil aramaz; aynı zamanda sorumluluktan kaçmanın gerekçesini de arar. Eğer hakikat açıkça görülürse, ona göre yaşamak zorunda kalacaktır. Bu yüzden bazı insanlar bilinçaltında kesin delilden korkar. Bu korku, özgürlük kaybı korkusu değildir; hesap verme korkusudur. Ayetlerde anlatılan yıldırım hadisesi, sadece fiziksel bir olay değil; sembolik bir sarsıntıdır. İnsan bazen sarsılmadan uyanmaz. Hayatın içindeki ani kayıplar, beklenmedik krizler, büyük felaketler veya derin hayal kırıklıkları çoğu zaman insanın kalbini açan kapılar olur. Çünkü rutin içinde yaşayan zihin, varoluş sorularını ertelemeye meyillidir.
Günümüzde de benzer bir tavırla sıkça karşılaşırız: “Eğer Allah varsa neden kötülük var?”, “Neden afetler oluyor?”, “Neden adalet hemen tecelli etmiyor?” Bu sorular çoğu zaman samimi bir arayıştan doğabilir; fakat bazen de meydan okuma tonuyla dile getirilir. İnsan adeta şöyle der: “Bana kendini kanıtla.” Oysa ayetlerin işaret ettiği hakikat şudur: Yaratıcı zaten kendisini tabiatın her zerresinde, hayatın her anında ve insanın vicdanında sürekli göstermektedir. Fakat görmek isteyen gözle bakmak gerekir. Bir tohumun çatlayıp filiz vermesi, bir bebeğin anne rahminde gelişmesi, evrendeki hassas denge, insanın içindeki merhamet duygusu — bunların her biri varlığın işaretleridir. Fakat alışkanlık, bu işaretleri görünmez kılar. İnsan olağan olanın mucize olduğunu fark etmez.
Ayetlerdeki yıldırım olayı, ilahi adaletin hemen tecelli etmesi şeklinde okunmamalıdır; daha derin bir anlam taşır. Bu, insanın sınırlarını hatırlatan bir uyarıdır. İnsan bazen kendisini merkeze koyar ve hakikati kendi ölçülerine göre belirlemek ister. “Ben görürsem inanırım” demek, hakikati kendi şartlarına bağlamaktır. Oysa insanın bilgisi sınırlıdır. Bu yüzden ayet, insana tevazu öğretir: Her şeyi kavrayamazsın ama işaretleri okuyabilirsin.
Bugün modern dünyada doğa olaylarına bakış büyük ölçüde mekanik bir çerçeveye indirgenmiştir. Depremler, fırtınalar, salgınlar yalnızca fiziksel süreçler olarak açıklanır. Elbette bunların bilimsel açıklamaları vardır ve olmalıdır. Fakat mesele sadece “nasıl” sorusunu cevaplamak değildir; “ne anlatıyor” sorusunu da sormaktır. Doğal afetler, insanın kırılganlığını hatırlatır. Teknolojiyle güçlendiğini düşünen insan, bir anda ne kadar savunmasız olduğunu fark eder. Bu farkındalık, insanı kibirden arındırabilecek bir fırsattır. Ne var ki modern zihin çoğu zaman bu fırsatı kaçırır. Afet geçer, hayat normale döner ve insan yine aynı gaflete döner.
Ayetlerin “şükredesiniz diye dirilttik” ifadesi ise çok derin bir mesaj içerir: Sarsıntıların amacı yok etmek değil; uyandırmaktır. İnsan krizlerden sonra yeni bir bilinç kazanabilir. Büyük hastalık geçiren birinin hayata bakışının değişmesi, büyük bir kayıp yaşayan birinin değerleri yeniden keşfetmesi bunun örnekleridir. Fakat herkes bu fırsatı değerlendirmez. Bazıları acıyı anlamın kapısı yapar; bazıları ise öfkenin.
Günümüzde “Allah nerede?” diye soranların önemli bir kısmı aslında hayatın gürültüsü içinde iç sesini duyamayan insanlardır. Sürekli meşguliyet, sürekli tüketim ve sürekli dikkat dağıtıcılar, insanın tefekkür kapasitesini zayıflatır. İnsan düşünmeye vakit ayırmadığında varoluş soruları da yüzeysel kalır. Bu yüzden ayetler insanı durmaya ve düşünmeye çağırır. Tefekkür, sadece zihinsel bir faaliyet değildir; kalbin uyanışıdır.
İnsan neden bazen ilahi işaretlere rağmen ders almaz? Bunun en önemli sebeplerinden biri alışkanlıktır. Alışkanlık, hakikati sıradanlaştırır. Güneş her gün doğar ama insan bunun mucize olduğunu düşünmez. Kalbi atar ama bunun ne kadar büyük bir nimet olduğunu fark etmez. Oysa farkındalık, imanın kapısıdır. Şükür ise farkındalığın meyvesidir. Ayette diriltilmenin şükre bağlanması bu yüzden anlamlıdır: Şükür, uyanmış bir bilincin göstergesidir.
Modern insanın en büyük paradokslarından biri, kontrol yanılsamasıdır. Teknoloji sayesinde birçok şeyi kontrol edebildiğini düşünen insan, hayatın büyük resminde ne kadar sınırlı olduğunu unutabilir. Oysa bir virüs, bir deprem veya beklenmedik bir olay bu yanılsamayı kırar. Bu kırılma, insanı hakikate yaklaştırabilecek bir fırsattır. Fakat insan bu fırsatı çoğu zaman sadece geçici bir korku olarak yaşar ve sonra unutur.
Ayetler aynı zamanda iman ile görme arasındaki ilişkiyi yeniden düşünmeye davet eder. İman, körü körüne inanmak değildir; işaretleri okuyarak güven duymaktır. Görmek ise sadece gözle olmaz; akıl ve kalple olur. İnsan sevdiğini görmeden de sever; çünkü kalbi tanır. Aynı şekilde hakikati de kalp tanır. Bu yüzden iman, bir güven ilişkisidir.
Bugün bazı insanlar ilahi uyarıları hatırlatanlara karşı tepki gösterir. Bunun psikolojik bir boyutu vardır: İnsan rahatsız edici gerçeklerle yüzleşmek istemez. Vicdanı hatırlatan sözler, içsel konforu bozar. Bu yüzden savunma mekanizmaları devreye girer: alay etmek, küçümsemek veya reddetmek. Bu tavır, ayetlerde anlatılan direncin modern versiyonudur.
Ayetlerin derin mesajı şudur: İnsan hakikati zorla değil; fark ederek kabul etmelidir. İlahi uyarılar kapıyı çalar ama içeri girmek insanın tercihidir. Çünkü özgür irade, imanın temelidir. Zorla inanmak mümkün değildir; ancak uyanarak inanmak mümkündür.
Bu bağlamda her insanın kendisine sorması gereken sorular vardır: Hayattaki sarsıntıları nasıl yorumluyorum? Onları sadece talihsizlik mi görüyorum yoksa bir mesaj mı? İçimdeki huzursuzluk bana ne söylüyor? Günlük hayatın koşuşturması içinde durup varoluş üzerine düşünüyor muyum? Bu sorular, kalbi derinleştiren sorulardır.
Sonuç olarak bu ayetler, insanı korkutmak için değil; bilinçlendirmek için vardır. İlahi mesajın amacı cezalandırmak değil; yön göstermektir. İnsan tabiatta, tarihte ve kendi iç dünyasında sayısız işaret görür. Mesele bu işaretleri okuyabilmektir. Çünkü hakikat çoğu zaman bağırmaz; fısıldar. Onu duymak için sessizlik gerekir.
İnsan ya bu işaretleri fark edip şükre yönelir ya da onları görmezden gelip aynı döngüde yaşamaya devam eder. Fakat her durumda hakikat oradadır — sabit, açık ve çağıran. Bu çağrıya kulak veren için hayat anlam kazanır; kulak tıkayan için ise sorular bitmez.
Erol Kekeç/Şubat-2026/Sancaktepe/İST
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder