Geçiş Serbesttir

 

Evvel zaman içinde, kalbur saman dışında, takvimlerin bile iktidara yetişemediği bir devirde bir kral yaşarmış. Bu kralın en büyük meziyeti, halkını avutmaktaki maharetiymiş. Öyle ki halk, kralın her yaptığını bir hikmet, her söylediğini bir ayet, her savurganlığını bir kutsal fedakârlık sayarmış.

Ülkenin hali perişanmış ama kimse bunu dert etmezmiş. Çünkü kral şatafat içinde yaşıyor, sofraları taşıyor, saraydan gülüşler yükseliyormuş. Halk da onun sefasını kendi sefası bellemiş.
“Biz açsak da kral tok,” demek yerine,
“Ne mutlu bize, kralımız tok,” diye övünürlermiş.

Vergiler artmış. Önce küçük küçük. Kimse ses çıkarmamış. Sonra biraz daha artmış. Yine ses yok. Kral merak etmiş:
— Bunlar neden isyan etmiyor?

Adamlarını göndermiş halkın arasına. Onlar nabız tutmuş, dönmüş gelmiş:
— Kralım, tebanız çok memnun. İsterseniz yeni kalemler de ekleyebilirsiniz.

Bunun üzerine her hafta yeni bir vergi, yeni bir ceza icat edilmiş. Kralın itibarı için yapılan harcamalara ise sınır konmamış. Zaten itibarı bol olanın sınırı da olmazmış.

Ülke küçükmüş ama içinden koca bir nehir akarmış. Halkın işi gücü nehrin öbür yakasındaymış. Herkes her gün geçmek zorundaymış. Kral fırsatı kaçırır mı?
Bir köprü yaptırmış.
“Ne güzel hizmet!” demiş halk.
Girişine gişe koymuş.
“Canımız sağ olsun,” demiş halk.
Çıkışına da gişe koymuş.
“Devletimiz yaşasın,” demiş halk.

Girerken ödemişler, çıkarken ödemişler, çalışmaya gitmişler. Yorulmuşlar ama ses etmemişler. Kral yine yoklama yaptırmış. Sonuç aynı: Herkes memnun.

Adamlar bu kez daha parlak bir fikirle gelmiş:
— Kralım, demişler, köprünün ortasına bir düzümhane kuralım. Halk geçerken hem haracını ödesin, hem güzelce bir düzülüp rahatlasın. Sonra çıkışta vergisini verip işine gitsin.

Kralın çok hoşuna gitmiş bu fikir.
— Halkım için hizmette sınır yoktur, demiş.

Düzümhane kurulmuş. Sistem tıkır tıkır işlemiş. Başta can acıtmış ama zamanla alışılmış. Zaten bu ülkede alışmak en büyük meziyetmiş.

Bir gün kral halkın arasına inmiş.
— Ey halkım, demiş, hizmetlerimizi nasıl buluyorsunuz?

Alkıştan yer gök inlemiş.
— Bir şikâyeti olan var mı?

Utana sıkıla bir adam parmak kaldırmış. Kral şaşırmış ama dinlemeye karar vermiş.
Adam demiş ki:
— Kralım, köprünün ortasında bizi yaşken düzülen ağaçlar gibi düzen yer var ya… Orada çok sıra bekliyoruz. Biraz daha seri olsa iyi olur.

Kral öyle bir rahatlamış ki…
— Her şey sizin için, demiş. Onun da en iyisini yaparız.

Ve hayat böyle sürmüş. Ta ki halk kendi arasında fısıldaşmaya başlayana kadar.
— Biz bu kralı nasıl doyuracağız?
— Onun için çalışıyoruz, karnımız bile doymuyor.
— Bir paket sigaranın on altı tanesini kral için yakıyoruz ki kalanla nefes alabilelim.
— Düzülmekten de yorulduk… Artık zevk vermiyor hiçbir şey.

Ama bunlar hep kendi aralarında kalmış. Yüksek sesle söylemeye cesaret edememişler.
Bazen biri çıkıp:
— Biz o körpü var ya… İşte orada b…u yedik, demiş.
Ama köprü yerinde duruyormuş.
Gişeler çalışıyormuş.
Düzümhane seriymiş.

Ve kral hâlâ halkının ne kadar memnun olduğunu sanıyormuş.

Masal bu ya…
Çağlar önce anlatılmış.
Ama her çağda yeniden okunurmuş.

Türkiye Gerçekliği Üzerine Bir Sorgulama

 

Unutulan Günler, Derinleşen Yaralar

Bir toplumun hafızası, yalnızca hatırladıklarıyla değil; özellikle unutturulanlarıyla şekillenir. Kimi zaman bir cümle, kimi zaman bir görüntü, kimi zaman da “masum” bir haber dili; gerçeğin üzerini ince bir tül gibi örter. O gün A Haber muhabiri Esat’ın sarayı gezerken sarf ettiği sözler –“halk yoksulluk içinde ama o şatafatla yaşamış”– tam da bu örtme pratiğinin sembolüdür. Çünkü bu cümle, yalnızca geçmişe dair bir anlatı değil; bugünün inkâr mekanizmasının da kristalleşmiş hâlidir.

Bu yazı, Türkiye’nin son yıllarda yaşadığı derin sosyoekonomik, siyasal ve kültürel kırılmaları; geçmişte normalleştirilen söylemler ile bugün yaşanan ağır gerçeklik arasındaki dramatik çelişkiyi tüm boyutlarıyla sorgulamak amacıyla kaleme alınmıştır. Amaç, bir nostalji üretmek değil; aksine, hafızayı yeniden kurmak ve hakikatin neden bu kadar ağır bir bedelle geri döndüğünü anlamaya çalışmaktır.

Yoksulluğun Estetikle Maskelenmesi

Türkiye’de yoksulluk, uzun süredir bir ekonomik veri olmaktan çıkarılıp kültürel bir anlatıya dönüştürüldü. “Kanaatkâr halk”, “şükreden millet”, “sabreden toplum” gibi kavramlar; yoksulluğu bir tercih, hatta bir erdem gibi sunmanın araçları hâline geldi. Saray anlatıları, lüks imgeleri ve görkemli mekân gezileri, bu estetik maskenin vitrinidir.

O gün sarayın şatafatı üzerinden kurulan cümle, aslında şunu ima ediyordu: Yoksulluk olağandır; önemli olan ihtişamlı bir hikâyeye sahip olmaktır. Bu yaklaşım, yoksulluğu yapısal bir sorun olarak değil, tarihsel bir kader olarak konumlandırır. Böylece sorumluluk ortadan kalkar; sorgulama yerini kabullenişe bırakır.

Bugün ise aynı toplum, barınma krizinden gıda enflasyonuna, eğitimde fırsat eşitsizliğinden sağlık sistemindeki tıkanmalara kadar çok katmanlı bir yoksullukla yüz yüzedir. Artık yoksulluk estetikle gizlenemeyecek kadar derinleşmiştir.

Medya Dili ve Hakikatin Eğilip Bükülmesi

Türkiye’de ana akım medyanın önemli bir kısmı, uzun süredir iktidar söyleminin yeniden üretim alanı olarak işlev görmektedir. Bu durum, yalnızca haberlerin seçimiyle değil; kullanılan dil, vurgu ve bağlamla da kendini gösterir.

Saray gezisinde kurulan o cümle, gazetecilik refleksiyle değil; ideolojik sadakatle kurulmuş bir cümledir. Gazetecilik, gördüğünü olduğu gibi aktarmayı gerektirir. Oysa burada görülen şey yoksulluk değil; yoksulluğun romantize edilmiş bir anlatımıdır.

Bugün geldiğimiz noktada, aynı medya dili; derinleşen yoksulluğu görmezden gelmekte, işsizliği “geçici dalgalanma”, hayat pahalılığını “küresel kriz”, barınma sorununu ise “bireysel tercihler” olarak sunmaktadır. Bu dil, toplumsal gerçekliği parçalayarak algıyı yönetir.

Geçmişin Normalleştirilmesi, Bugünün Felaketi

Türkiye’de son yirmi yılın en belirgin siyasal stratejilerinden biri, geçmişi sürekli olarak olumsuzlayarak bugünü meşrulaştırmaktır. “Eskiden daha kötüydü” cümlesi, neredeyse her eleştirinin karşısına dikilen bir savunma duvarıdır.

O gün saray üzerinden yapılan yorum da bu stratejinin bir parçasıdır. Geçmişteki yoksulluk anlatıları, bugünkü yoksulluğun üzerini örtmek için kullanılır. Ancak burada kritik bir fark vardır: Geçmişte yoksulluk, istisnai bir durumken; bugün sistematik ve kalıcı bir hâl almıştır.

Bugün gençler yalnızca işsiz değil; umutsuzdur. Aileler yalnızca yoksul değil; borçludur. Çocuklar yalnızca beslenme sorunu yaşamıyor; eğitimden kopmaktadır. Bu tablo, geçmişle kıyaslanarak hafifletilemez.

Ailenin Çözülüşü ve Toplumsal Doku

Ekonomik krizler, yalnızca rakamları değil; ilişkileri de bozar. Türkiye’de son yıllarda artan boşanmalar, evlilik yaşının yükselmesi, doğurganlık oranlarının düşmesi ve gençlerin yalnızlaşması; ekonomik güvensizliğin doğrudan sonuçlarıdır.

Bir evin geçinememesi, yalnızca maddi bir sorun değildir. Bu durum, aile içi gerilimleri artırır, şiddeti tetikler, psikolojik sorunları derinleştirir. Bugün üniversite yurtlarında yaşanan trajediler, yalnızca bireysel dramlar değil; çöken bir sosyal politikanın göstergesidir.

Gençlik, Kaybolan Zaman, Çalınan Gelecek

Türkiye’de genç olmak, artık yalnızca bir yaş aralığı değil; bir mücadele hâlidir. Eğitimli olmak iş bulmaya yetmemekte, çalışmak yoksulluktan kurtarmamakta, hayal kurmak ise lüks sayılmaktadır.

Geçmişte yoksulluk içinde yaşandığı iddia edilen dönemlerde bile, gençler için bir yükselme umudu vardı. Bugün ise gençler, sistemin kendilerine bir gelecek sunmadığını açıkça görmektedir. Bu nedenle beyin göçü, bireysel bir tercih değil; kolektif bir kaçıştır.

Şatafat ve Çürüme Arasındaki İnce Çizgi

Bir toplumda şatafat arttıkça adalet azalıyorsa, orada ciddi bir çürüme vardır. Gösterişli binalar, lüks araçlar ve ihtişamlı törenler; adaletin, liyakatin ve eşitliğin yerini tutamaz.

Bugün Türkiye’de kamu kaynaklarının kullanımına dair ciddi bir şeffaflık sorunu bulunmaktadır. İsraf tartışmaları, yalnızca ekonomik değil; ahlaki bir krizdir. Halktan fedakârlık istenirken, yukarıda süren şatafat; toplumsal sözleşmeyi parçalar.

Hatırlamak Bir Direniştir

O gün söylenen cümleyle “bana bir gülme geldi” demek, aslında bir savunma refleksidir. Çünkü gerçek bazen o kadar ağırdır ki, insan ancak gülerek dayanabilir. Ancak artık gülünecek bir yerde değiliz.

Hatırlamak, bugün Türkiye’de bir direniş biçimidir. Unutmaya zorlanan her gerçek, hatırlandığında iktidar ilişkilerini sarsar. Yoksulluğun kader değil, tercihlerin sonucu olduğunu hatırlamak; en temel yurttaşlık görevidir.

Hakikatle Yüzleşmeden Çıkış Yok

Türkiye’nin bugün yaşadığı tablo, bir günde ortaya çıkmadı. Bu tablo; yıllarca sürdürülen inkârın, çarpıtmanın ve sorumluluktan kaçmanın sonucudur. Geçmişi araçsallaştırarak bugünü aklama çabası, artık işlememektedir.

Gerçek şudur: Bir toplum, yoksulluğu normalleştirdiği ölçüde yoksullaşır. Adaleti ertelediği ölçüde çürür. Hakikatten kaçtığı ölçüde yalnızlaşır.

Bu nedenle mesele, bir saray gezisi ya da bir cümle değildir. Mesele, o cümlenin hâlâ savunulabiliyor olmasıdır. Ve belki de asıl soru şudur: Biz gerçekten unuttuk mu, yoksa hatırlamaktan mı korkuyoruz?

Bu yazı, bir cevap değil; bir yüzleşme çağrısıdır.

Erol Kekeç/13.12.2025/Sancaktepe/İST